Ustawa o kredycie konsumenckim – co trzeba wiedzieć?

Ustawa o kredycie konsumenckim to zbiór przepisów chroniących osoby zaciągające kredyty i pożyczki na cele prywatne. 7 lipca 2025 roku rząd opublikował projekt jej gruntownej nowelizacji, która wejdzie w życie 20 listopada 2026 roku i wprowadzi szereg istotnych zmian dla kredytobiorców. W artykule dowiesz się, jakie nowe zasady obejmą kredyty i pożyczki, jak zmienią się reklamy kredytowe, czym jest sankcja kredytu darmowego i jakie prawa przysługują Ci jako konsumentowi.

• Projekt nowej ustawy został opublikowany 7 lipca 2025 roku, a przepisy mają zacząć obowiązywać od 20 listopada 2026 roku
• Nowe przepisy mają objąć ochroną wszystkie kredyty konsumenckie bez względu na kwotę
• Każda reklama kredytu będzie musiała zawierać jasne ostrzeżenie „Uwaga! Pożyczanie pieniędzy kosztuje”
• Wprowadzono kilka wariantów sankcji kredytu darmowego w zależności od wagi naruszenia
• Najważniejsze dane o kredycie będą musiały znaleźć się na pierwszej stronie formularza informacyjnego
• Konsumenci zyskają prawo wyboru ubezpieczyciela przy kredytach wymagających ubezpieczenia
• Wprowadzono zakaz udzielania kredytu osobom bez zdolności kredytowej
• Banki nie będą mogły wykorzystywać danych z mediów społecznościowych do oceny zdolności kredytowej

Czym jest ustawa o kredycie konsumenckim?

Ustawa o kredycie konsumenckim to zbiór przepisów, który chroni Cię jako konsumenta – czyli osobę, która zaciąga zobowiązanie na własne potrzeby, a nie w związku z prowadzeniem firmy. Reguluje ona zasady zawierania umów kredytowych, określa obowiązki banków i firm pożyczkowych oraz Twoje prawa, takie jak prawo do odstąpienia od umowy czy otrzymania przejrzystego harmonogramu spłaty.

Projekt nowelizacji z 2025 roku powstał w celu wdrożenia unijnej dyrektywy 2023/2225, która aktualizuje zasady dotyczące kredytów konsumenckich w całej Unii Europejskiej. Polska, jak wszystkie kraje członkowskie, musi dostosować swoje prawo do tych nowych wymogów.

Ustawa określa zakres relacji między bankiem a konsumentem

Przepisy wyznaczają ramy, w jakich banki i firmy pożyczkowe mogą działać w kontaktach z klientami. Określają, które produkty finansowe objęte są ochroną prawną, a które podlegają odrębnym regulacjom. Ustawa odnosi się również do umów zawieranych na odległość – przez internet czy telefon.

Kredyt konsumencki – co to właściwie jest?

Kredyt konsumencki to zobowiązanie pieniężne, które musisz zwrócić wraz z odsetkami i dodatkowymi kosztami. Może to być kredyt gotówkowy w banku, pożyczka w firmie pożyczkowej czy zakupy na raty.

Umowa o kredyt konsumencki powinna jasno wskazywać wszystkie kluczowe elementy: wysokość kredytu, zasady spłaty, RRSO (rzeczywistą roczną stopę oprocentowania) i wszelkie opłaty. To ważne, bo możesz być zobowiązany do poniesienia tylko tych kosztów, które zostały jasno określone przed podpisaniem umowy. Nie ma tu miejsca na niespodzianki – całkowity koszt kredytu musi obejmować wszystkie opłaty, prowizje i odsetki.

Kogo obejmuje ustawa?

Przepisy dotyczą konsumentów zawierających umowy kredytowe niezwiązane z działalnością gospodarczą. Nie wszystkie produkty finansowe objęte są jednak tymi regulacjami – na przykład kredyty powiązane z obrotem instrumentami finansowymi podlegają odrębnym zasadom.

Szczególną uwagę poświęcono produktom takim jak odwrócony kredyt hipoteczny, który wymaga dodatkowych, specyficznych regulacji ze względu na swoją unikalną konstrukcję.

Jakie obowiązki ustawa nakłada na kredytodawców?

Banki i firmy pożyczkowe nie mogą działać dowolnie. Ustawa o kredycie konsumenckim zobowiązuje je do:

• Przekazywania rzetelnych informacji przed zawarciem umowy – kredytodawca musi przedstawić Ci wszystkie istotne dane o kredycie w sposób zrozumiały i przejrzysty.
• Udostępnienia formularza informacyjnego z kluczowymi parametrami kredytu – dzięki temu możesz łatwo porównać różne oferty.
• Przeprowadzenia rzetelnej oceny zdolności kredytowej – to nie tylko formalność, ale Twoje zabezpieczenie przed nadmiernym zadłużeniem.
• Przestrzegania zasad przejrzystej reklamy – żadnych małych druczków ani ukrytych haczyków.

Jakie prawa przysługują Ci jako konsumentowi?

Ustawa daje Ci konkretne uprawnienia, które warto znać:

• Prawo do pełnej informacji przed zawarciem umowy – nie musisz domyślać się, ile naprawdę zapłacisz. Wszystko powinno być jasne od początku.
• Prawo do odstąpienia od umowy w określonym terminie – jeśli zmienisz zdanie, masz czas na rezygnację bez ponoszenia zbędnych kosztów.
• Możliwość wcześniejszej spłaty kredytu – jeśli masz pieniądze, możesz spłacić zobowiązanie szybciej i obniżyć koszty. Bank musi zwrócić Ci proporcjonalną część prowizji za uruchomienie kredytu.
• Przejrzystą informację o konsekwencjach braku spłaty – musisz wiedzieć, co się stanie, jeśli nie dotrzymasz terminów płatności.

Zmiany w Ustawie o kredycie konsumenckim

Teraz dochodzimy do najważniejszej części. Projekt nowej ustawy, opublikowany 7 lipca 2025 roku, wprowadza kilka istotnych zmian. Większość z nich to dobra wiadomość dla kredytobiorców.

Zniesienie górnego limitu wartości kredytu

Dotychczas ustawa chroniła kredyty do równowartości 255 550 złotych. Projekt znosi ten limit całkowicie – co oznacza, że ochrona obejmie również większe zobowiązania. Bez względu na to, czy pożyczasz 5 tysięcy czy 500 tysięcy złotych, te same zasady będą Cię chronić.

Nowe zasady dotyczące reklam kredytów

Czy zauważyłeś kiedyś, jak kusząco wyglądają reklamy pożyczek? „Szybka gotówka bez zbędnych formalności”, „Pieniądze na Twoim koncie w 15 minut”… Projekt wprowadza obowiązkowe ostrzeżenia i dodatkowe informacje dla konsumentów.

Od teraz każda reklama kredytu musi zawierać jasne ostrzeżenie: „Uwaga! Pożyczanie pieniędzy kosztuje” lub równoważne sformułowanie. Ponadto zakazane będą reklamy sugerujące, że:

• kredyt zwiększa Twoje zasoby finansowe i zastępuje oszczędności
• pożyczka może podnieść Twój poziom życia
• istniejące zadłużenie ma niewielki wpływ na szanse otrzymania kredytu

Sankcja kredytu darmowego w nowej formie

To jedna z najbardziej kontrowersyjnych zmian. Projekt wprowadza zmodyfikowany system sankcji kredytu darmowego. Zamiast jednej uniwersalnej sankcji pojawi się kilka wariantów – ich zastosowanie będzie zależeć od rodzaju naruszenia po stronie kredytodawcy.

Co to oznacza w praktyce? Jeśli bank lub firma pożyczkowa złamie określone przepisy, możesz skorzystać z sankcji, która – w zależności od wagi naruszenia – może skutkować:

• brakiem obowiązku zwrotu kredytu wraz z odsetkami i kosztami (najpoważniejsze naruszenia)
• zwrotem tylko kapitału bez odsetek i kosztów dodatkowych
• częściowym zwrotem kosztów

Sądy zyskają możliwość miarkowania sankcji – co oznacza złagodzenie jej skutków w przypadku mniej poważnych uchybień. Z jednej strony to bardziej sprawiedliwe podejście, z drugiej – może prowadzić do większej liczby sporów sądowych, bo każdy przypadek będzie oceniany indywidualnie.

Uproszczone formularze informacyjne

Każdy, kto kiedykolwiek przeglądał dokumenty kredytowe, wie, że potrafią być nieczytelne. Nowe przepisy przewidują zmiany w sposobie przekazywania informacji przed zawarciem umowy.

Formularze mają być prostsze i bardziej przejrzyste, a najważniejsze dane – takie jak całkowity koszt kredytu czy obowiązki kredytobiorcy – mają znaleźć się na pierwszej stronie dokumentu. Nie będziesz musiał przekopywać się przez dziesiątki stron, żeby znaleźć kluczowe informacje.

Prawo wyboru ubezpieczyciela

To nowość, która może zaoszczędzić Ci sporo pieniędzy. W sytuacjach, gdy kredyt wymaga ubezpieczenia, otrzymasz większą swobodę w wyborze ubezpieczyciela. Kredytodawcy będą musieli akceptować oferty alternatywne, a nie tylko te wskazane przez siebie.

Dotychczas banki często wiązały kredyt z obowiązkowym ubezpieczeniem właśnie u ich partnera – zazwyczaj za nieatrakcyjną cenę. Nowe przepisy ograniczą tę praktykę.

Procedury dla klientów w trudnej sytuacji

Nowa ustawa zobowiąże kredytodawców do tworzenia wewnętrznych procedur, które pomogą wcześnie identyfikować klientów zagrożonych problemami finansowymi.

W praktyce oznacza to większe wsparcie dla osób, które mogą mieć trudności ze spłatą kredytu, a także konieczność szkolenia pracowników w tym zakresie. Zamiast od razu kierować sprawę do windykacji, bank będzie musiał najpierw próbować pomóc.

Jak nowa ustawa zmienia zasady oceny zdolności kredytowej?

To kluczowa zmiana, która bezpośrednio wpłynie na możliwość otrzymania kredytu. Projekt wymaga, aby ocena zdolności kredytowej była oparta na realnych danych: dochodach, wydatkach i możliwościach spłaty. Nie może opierać się wyłącznie na historii kredytowej z BIK.

Co więcej, wprowadzono zakaz wykorzystywania danych z mediów społecznościowych do oceny zdolności kredytowej. Banki nie będą mogły sprawdzać Twojego Facebooka czy Instagrama, żeby zdecydować, czy dać Ci pożyczkę.

Najważniejsze: projekt wprowadza wyraźny zakaz udzielania kredytu w przypadku negatywnej oceny zdolności kredytowej. W przypadku naruszeń przewidziano sankcję kredytu darmowego.

Dla niektórych osób może to oznaczać pewne trudności w uzyskaniu pozytywnej decyzji kredytowej. Jeśli Twoja sytuacja finansowa jest trudna, banki będą bardziej ostrożne. Wciąż możesz jednak liczyć na pożyczki i chwilówki online, które często mają mniej restrykcyjne wymogi. Możesz je znaleźć dzięki Youmoney.pl – wystarczy wypełnić krótki formularz, a następnie wybrać jedną z dostępnych propozycji.

Maksymalne koszty kredytów i pożyczek a ustawa o kredycie konsumenckim

Wszystkie elementy wchodzące w skład całkowitego kosztu kredytu muszą być jawne. Nie ma miejsca na ukryte opłaty czy niespodzianki w trakcie spłaty.

Przepisy wskazują też, które świadczenia nieobejmujące kredytowanych kosztów należy rozliczać oddzielnie – dzięki temu dokładnie wiesz, co wlicza się do ceny kredytu, a co jest opcjonalnym dodatkiem.

Czy ustawa o kredycie konsumenckim dotyczy także pożyczek online i chwilówek?

Tak, i to bardzo dobra wiadomość. Nowelizacja obejmuje również pożyczki online, chwilówki i kredyty udzielane na odległość. Konsument korzystający z takich usług ma identyczne prawa jak klient zawierający umowę w oddziale banku.

Nie ma znaczenia, czy podpisujesz umowę przy biurku w banku, czy klikasz „akceptuję” na ekranie smartfona – chronią Cię te same przepisy.

Ustawa antylichwiarska – kolejny przepis chroniący klientów

To osobne regulacje prawne, choć również stworzone po to, by chronić kredytobiorców i pożyczkobiorców. Warto znać różnicę.

Ustawa antylichwiarska, która weszła w życie etapowo między 2022 a 2024 rokiem, ogranicza maksymalne koszty pozaodsetkowe kredytów i pożyczek. Według aktualnych przepisów:

• dla kredytów konsumenckich maksymalne koszty pozaodsetkowe nie mogą przekroczyć 45% całkowitej kwoty kredytu
• dla pożyczek krótkoterminowych (do 30 dni) limit wynosi 5% kwoty kredytu
• dla pożyczek długoterminowych – 20% rocznie

Ustawa zakazuje też praktyki „rolowania” kredytów – czyli oferowania nowej pożyczki na spłatę poprzedniej u tego samego pożyczkodawcy. Od 1 stycznia 2024 roku instytucje pożyczkowe znajdują się pod nadzorem Komisji Nadzoru Finansowego.

W połączeniu z ustawą o kredycie konsumenckim daje to Ci pełniejszą ochronę przed nadmiernym zadłużeniem. To tak jakby mieć dwie tarcze zamiast jednej.

Co grozi za naruszenie ustawy o kredycie konsumenckim?

Za naruszenie przepisów grożą kredytodawcom poważne konsekwencje: sankcje administracyjne, kary finansowe, a także konsekwencje prawne. W praktyce wadliwe umowy mogą prowadzić do sankcji kredytu darmowego – czyli sytuacji, w której bank lub firma pożyczkowa traci prawo do otrzymania odsetek i innych kosztów.

To motywuje instytucje finansowe do przestrzegania przepisów – bo nikt nie chce stracić potencjalnego zysku z udzielonego kredytu.

Spór z bankiem lub firmą pożyczkową – jak dochodzić swoich praw?

Jeśli uważasz, że Twoje prawa zostały naruszone, masz kilka opcji:

• Najpierw złóż reklamację – każda instytucja finansowa ma obowiązek rozpatrzyć Twoją reklamację w określonym terminie.
• Jeśli to nie pomoże, możesz skorzystać z procedur pozasądowego rozwiązywania sporów konsumenckich – to szybsze i tańsze niż sąd.
• Warto też zwrócić się o pomoc do Rzecznika Finansowego lub skontaktować się z UOKiK (Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów).

W ostateczności pozostaje droga sądowa – choć to rozwiązanie najbardziej czasochłonne i kosztowne, czasem jest jedyną opcją.

Najczęściej zadawane pytania

Źródła:

1. Projekt ustawy o kredycie konsumenckim oraz o zmianie ustawy o prawach konsumenta – gov.pl
2. Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1497 z późn. zm.)
3. Ustawa z dnia 6 października 2022 r. o zmianie ustaw w celu przeciwdziałania lichwie (Dz. U. z 2022 r. poz. 2339)
4. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2225 z dnia 18 października 2023 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki

Autor artykułu: Jakub Bielecki