Zdolność kredytowa – czym jest i jak jest obliczana?

Zdolność kredytowa to kluczowy czynnik decydujący o tym, czy otrzymasz kredyt gotówkowy, pożyczkę czy możliwość kupna na raty. Z tego poradnika dowiesz się, jak sprawdzić swoją zdolność kredytową i jakie są najskuteczniejsze sposoby na jej poprawę. Wiele osób błędnie sądzi, że liczy się tylko wysokość zarobków – w rzeczywistości banki oceniają znacznie więcej czynników, w tym historię kredytową i poziom zadłużenia.

• Różne banki i firmy pożyczkowe mają różne kryteria – odmowa w jednej instytucji nie oznacza braku szans w innych
• Zdolność kredytowa to Twoja możliwość spłaty rat kredytu lub pożyczki wraz z odsetkami.
• Zadłużenie w BIK nie oznacza braku szans na kredyt – firmy pożyczkowe oceniają przede wszystkim regularność obecnych spłat
• Nieużywane karty kredytowe obniżają zdolność kredytową – banki uwzględniają limity, nawet jeśli ich nie wykorzystujesz
• Można poprawić zdolność kredytową przez spłatę zobowiązań, rezygnację z kart kredytowych i wnioskowanie z drugim kredytobiorcą

Czym jest zdolność kredytowa i dlaczego jest tak ważna?

Zdolność kredytowa to Twoja możliwość spłaty kredytu lub pożyczki wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Mówiąc prościej – to ocena tego, czy bank lub firma pożyczkowa może bezpiecznie pożyczyć Ci pieniądze, mając pewność, że je odzyska.

W przypadku kredytu mieszkaniowego zabezpieczeniem dla banku jest hipoteka ustanowiona na nieruchomości. Jeżeli kredytobiorca nie spłaca należności w terminie, może stracić dom lub mieszkanie. W przypadku kredytu gotówkowego lub pożyczki takiego zabezpieczenia zwykle nie ma. Banki i firmy pożyczkowe mają jednak inne sposoby na zabezpieczenie się przed utratą środków – właśnie przez ocenę zdolności kredytowej.

Jeśli wnioskujesz o niewielki kredyt, a masz dobre dochody i nieskazitelną historię kredytową – w oczach banku jesteś świetnym, wiarygodnym klientem. Jeżeli natomiast zarobki są niskie, kwota nowego kredytu spora, a do tego w przeszłości zdarzało Ci się spóźniać z płatnościami rat – zdolność kredytowa maleje. Bank uznaje w tej sytuacji, że Twój wniosek o kredyt wiąże się ze sporym ryzykiem.

Od czego zależy zdolność kredytowa?

Dochody i ich źródło

Im wyższe zarobki, tym lepsza zdolność kredytowa – to oczywiste. Ale równie istotne jest źródło tych dochodów. Banki najbardziej cenią:

• Umowę o pracę na czas nieokreślony (najstabilniejsza forma zatrudnienia)
• Umowę o pracę na czas określony (ale z dłuższym stażem)
• Umowy zlecenie i o dzieło (przy regularności wpływów)
• Dochody z działalności gospodarczej (z odpowiednim stażem)

Miesięczne koszty utrzymania

Duże znaczenie ma to ile wydajesz na utrzymanie swojego gospodarstwa domowego. Warto pamiętać, że podczas obliczania zdolności kredytowej weźmie pod uwagę kwotę przypadającą na jedną osobę w gospodarstwie domowym. Jeśli masz dzieci, koszt ich utrzymania również zostanie uwzględniony – szacuje się, że posiadanie jednego dziecka może zmniejszyć zdolność kredytową o około 6-10%.

Obecne zadłużenie

W trakcie badania zdolności kredytowej pod uwagę brane są:

• Spłacane obecnie kredyty i pożyczki
• Wysokość zadłużenia z kart kredytowych
• Dostępne limity kredytowe (nawet jeśli ich nie używasz!)
• Poręczone kredyty

Ważna informacja: banki uwzględniają nie rzeczywiście wykorzystane środki, ale limity na kartach kredytowych. Posiadanie kart kredytowych z limitem 10.000 zł może pomniejszyć Twoją zdolność kredytową nawet o 500 zł miesięcznie.

Historia kredytowa w BIK

Największy wpływ na Twoją historię kredytową ma terminowa spłata kredytów. Do BIK trafiają zarówno informacje pozytywne (o ratach spłacanych w terminie), jak i negatywne (o opóźnieniach powyżej 60 dni). Banki szczególnie analizują:

• Terminowość spłat zobowiązań
• Liczbę zapytań kredytowych (zbyt wiele zapytań w krótkim czasie może negatywnie wpłynąć na scoring)
• Obecne zobowiązania
• Gwarancje i poręczenia udzielone innym osobom

Parametry kredytu lub pożyczki

Zdolność kredytowa odnosi się do konkretnego zobowiązania. Ma na nią wpływ:

• Wysokość wnioskowanej kwoty
• Okres spłaty (zgodnie z Rekomendacją KNF, banki liczą zdolność kredytową maksymalnie dla okresu 25 lat)
• Miesięczna rata

Pozostałe czynniki

• Wiek kredytobiorcy (górna granica to zazwyczaj 65-80 lat)
• Stan cywilny i liczba osób na utrzymaniu
• Miejsce pracy i staż zawodowy
• Wykształcenie (niektóre banki to uwzględniają)

Jak zadłużenie w BIK wpływa na zdolność kredytową?

To pytanie zadaje sobie większość osób, które miały w przeszłości problemy ze spłatą kredytów. Czy zadłużenie w BIK oznacza koniec marzeń o nowym kredycie?

Niekoniecznie. Banki patrzą nie tylko na sam fakt zadłużenia, ale przede wszystkim na:

• Wysokość zadłużenia – małe kwoty mają mniejszy wpływ niż duże długi
• Źródło zadłużenia – zaległości wobec banków są traktowane poważniej niż opóźnienia w płatnościach telefonicznych
• Aktualność informacji – czy dług został już spłacony
• Regularność obecnych spłat – czy obecnie terminowo wywiązujesz się ze zobowiązań

Wbrew pozorom, brak historii kredytowej nie jest atutem. Banki chętniej pożyczają pieniądze osobom, które miały zadłużenie i terminowo je spłacały, niż tym, których na kredyt nie było stać lub nie brały go wcale.

Przeczytaj także: Co widzi bank w raporcie BIK?

Jeśli opóźnienie w spłacie wyniosło co najmniej 60 dni, informacja pozostaje w BIK przez 5 lat od całkowitej spłaty długu. Nie ma wtedy możliwości „wyczyszczenia” tych wpisów w BIK – firmy oferujące takie usługi zwykle wykorzystują niewiedzę klientów.

Jak banki liczą zdolność kredytową przy różnych formach zatrudnienia?

Umowa o pracę

Najprostsza sytuacja to zatrudnienie na umowę o pracę na czas nieokreślony. Banki wymagają zazwyczaj minimum 3 miesięcy stażu w obecnej pracy. W przypadku umowy na czas określony istotny jest czas, który pozostał do końca zatrudnienia.

Umowa zlecenie i umowa o dzieło

Osoby zarabiające na podstawie umowy zlecenia lub o dzieło mają szansę na kredyt, ale nie we wszystkich bankach. Kluczowe wymagania to:

• Ciągłość uzyskiwania dochodów (minimum 6-12 miesięcy)
• Regularne wpływy na konto
• Potwierdzenie wpłat (co najmniej 10 wpływów w przypadku niektórych banków)

Banki często uwzględniają tylko 50-80% dochodów z umów cywilnoprawnych, traktując je jako mniej stabilne niż wynagrodzenie z umowy o pracę.

Działalność gospodarcza

Przedsiębiorcy mogą otrzymać kredyt, ale lista wymagań jest dłuższa:

• Minimalny staż prowadzenia działalności: 12-24 miesiące (w niektórych bankach)
• Różne podejście w zależności od formy opodatkowania
• Najlepiej sytuowani są przedsiębiorcy na skali podatkowej
• Trudniej mają osoby na ryczałcie (tylko część banków przyjmuje ten dochód)

Wyjątek: Jeśli przeszedłeś z umowy o pracę na B2B u tego samego pracodawcy, niektóre banki mogą skrócić wymagany staż do 3 miesięcy.

Jakie dokumenty są potrzebne do oceny zdolności kredytowej?

Lista dokumentów zależy od źródła dochodu i rodzaju kredytu. Oto podstawowy zestaw:

Dokumenty podstawowe

• Dowód osobisty
• Wniosek kredytowy/pożyczkowy
• Zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach

Dla osób zatrudnionych na umowę o pracę

• PIT-11 lub zaświadczenie o dochodach za 3-6 miesięcy
• Potwierdzenie wpływu wynagrodzenia na rachunek
• Wyciągi bankowe (jeśli wymagane)

Dla osób na umowach cywilnoprawnych

• Umowa zlecenie/o dzieło
• Wyciągi bankowe potwierdzające wpływy
• PIT-37 za poprzedni rok

Dla przedsiębiorców

Lista znacznie dłuższa:

• PIT za ostatni rok (czasem za 2 lata)
• Księga przychodów i rozchodów (KPiR)
• Bilans i rachunek zysków i strat (dla pełnej księgowości)
• Zaświadczenie o niezaleganiu w ZUS i US
• Aktualne zestawienie przychodów i kosztów

Jak spadek stóp procentowych wpływa na zdolność kredytową?

To doskonała wiadomość dla wszystkich, którzy planują kredyt! W 2025 roku obserwujemy spadek stóp procentowych – Rada Polityki Pieniężnej obniżyła je z poziomu 5,75% do 5,00%.

Co to oznacza w praktyce?

• Niższe raty kredytów – spadek o około 140-190 zł miesięcznie dla przeciętnego kredytu
• Wyższa zdolność kredytowa – przy tych samych dochodach możesz uzyskać kredyt na wyższą kwotę
• Wzrost dostępnej kwoty kredytu o około 5% – jeśli wcześniej mogłeś liczyć na 500.000 zł, po obniżkach będzie to około 525.000 zł

Dlaczego tak się dzieje? Banki liczą zdolność kredytową między innymi na podstawie kosztów obsługi zobowiązania. Gdy stopy spadają, rata kredytu maleje, więc przy tych samych dochodach możesz „udźwignąć” wyższy kredyt.

Jak poprawić zdolność kredytową przed wnioskowaniem o kredyt lub pożyczkę?

Czy można wpłynąć na swoją zdolność kredytową? Zdecydowanie tak! Oto najskuteczniejsze sposoby:

1. Zwiększ dochody lub zmniejsz wydatki

• Poszukaj dodatkowego źródła zarobków
• Zoptymalizuj wydatki domowe
• Pamiętaj o premie kwartalnych i rocznych – warto je uwzględnić w zaświadczeniach

2. Spłać istniejące zobowiązania

To jeden z najskuteczniejszych sposobów. Każda spłacona pożyczka to wyższa zdolność kredytowa. Rozważ również:

• Konsolidację zobowiązań (jeden kredyt zamiast kilku)
• Wcześniejszą spłatę najdroższych kredytów

3. Pozbądź się „niepotrzebnych” zobowiązań

• Zrezygnuj z nieużywanych kart kredytowych – nawet niewykorzystany limit obniża zdolność
• Zlikwiduj debet w koncie
• Anuluj nieużywane linie kredytowe

4. Rozłóż spłatę na dłuższy okres

Dłuższy okres kredytowania oznacza niższą miesięczną ratę, ale pamiętaj o całkowitym koszcie kredytu.

5. Znajdź dodatkowego kredytobiorcy

Wnioskowanie wspólnie z małżonkiem, partnerem lub innym członkiem rodziny może znacznie poprawić zdolność kredytową.

6. Zadbaj o historię kredytową

• Spłacaj wszystkie zobowiązania terminowo
• Sprawdź swój raport BIK – mogą być w nim błędy
• Unikaj zbyt wielu zapytań kredytowych w krótkim czasie

7. Wybierz odpowiedni bank lub firmę pożyczkową

Różne banki mają różne kryteria oceny. To, co dyskwalifikuje Cię w jednym banku, może być akceptowalne w innym. Warto skorzystać z pomocy doradcy finansowego lub porównać oferty kilku instytucji.

Jeśli chcesz uniknąć odmów skorzystaj z Youmoney.pl, aby natychmiast zobaczyć oferty pożyczek dostępne dla Ciebie!

Czy można wziąć pożyczkę bez zdolności kredytowej?

Ocena zdolności kredytowej to podstawowy element procesu ubiegania się o kredyt. Banki są zobowiązane prawnie do sprawdzenia zdolności każdego klienta i nie mogą pożyczać pieniędzy osobom ze zbyt słabą zdolnością.

Każdy ma jednak jakąś zdolność do pożyczenia pieniędzy. Czasami jest ona zbyt słaba, aby otrzymać kredyt w banku, ale firmy pożyczkowe mają często mniej restrykcyjne kryteria. Pozabankowe pożyczki mogą być dostępne nawet dla:

• Osób z niską zdolnością kredytową
• Bezrobotnych
• Wnioskodawców z zadłużeniem w BIK
• Osób bez solidnego źródła zarobku

Pamiętaj jednak: nawet przy słabszej zdolności kredytowej możesz poprawić swoją sytuację, stosując opisane wcześniej metody.

Jak samodzielnie obliczyć swoją zdolność kredytową?

Czy można samodzielnie ocenić swoją zdolność kredytową? Tak, choć wynik będzie orientacyjny.

Prosta metoda obliczenia

1. Podsumuj wszystkie dochody netto w gospodarstwie domowym
2. Odejmij miesięczne wydatki (utrzymanie, raty innych kredytów, alimenty)
3. Otrzymaną różnicę to tzw. „wolne środki”
4. Banki przyjmują zazwyczaj ratę do 40-50% tych wolnych środków

Najczęściej zadawane pytania

Źródła:

1. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Prawo bankowe (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1881)
2. Ustawa z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 389)
3. Rekomendacja S Komisji Nadzoru Finansowego dotycząca dobrych praktyk w zakresie zarządzania ekspozycjami kredytowymi zabezpieczonymi hipotecznie
4. https://www.bik.pl – oficjalna strona Biura Informacji Kredytowej
5. https://www.knf.gov.pl – Komisja Nadzoru Finansowego

Autor artykułu: Jakub Bielecki